Täzelikler

  2026-njy ýylyň 4-nji iýunynda Aşgabat şäherindäki «Ýyldyz» myhmanhanasynyň maslahatlar zalynda, tegelek stoluň başyna Türkmenistanyň howa üýtgemeleri döwründen nähili derejede ýeňil geçjekdigine täsir edip biljek çözgütleri kabul edýän hünärmenler ýygnanarlar.  Germaniýanyň Halkara hyzmatdaşlyk boýunça jemgyýetiniň (GIZ) «Merkezi Aziýada howa töwekgelçiliklerini dolandyrmak» atly Sebit maksatnamasy, Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Halkara federasiýasynyň ýurt boýunça wekilhanasy hem-de Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti tarapyndan, ýurduň Daşky gurşawy goramak ministrliginiň goldamagynda guralýan bu duşuşyk uly meýdan işleriniň jemini jemlär. Hünärmenler we ýerli jemgyýetçilik guramalary 20-nji maýdan 22-nji maý aralygynda Mary welaýatynyň Ýolöten we Murgap etraplarynda hem-de Mary şäherinde iş alyp bardylar.

  Murgap oazisi – örän çylşyrymly sebit bolup, bu ýerde suwuň her bir damjasy hasaplydyr, derýanyň häsiýeti bolsa müňlerçe hojalygyň durmuş ýörelgesini gönüden-göni kesgitleýär. Bu ýerde howanyň üýtgemegi – hasabatlardaky çak (howp) däl-de, eýsem dowamly gurakçylyk, aşa ýokary temperatura we suw serişdeleriniň çaklap bolmazlygy ýaly görnüşlerde ýüze çykýan aýdyň hakykatdyr. Taslamany guramaçylar resmiligi aradan aýyrýan ýoly saýlap aldylar. Ýerli ýaşaýjylara we welaýat hünärmenlerine diňe kagyz ýüzünde hasabat bermegiň deregine, tematiki barlaga esaslanýan anyk uýgunlaşma maksatnamasyny hödürlediler. Bular «täsir zynjyrlary» diňe bir düşünje modelleri bolup, toprakda çyglylygyň ýetmezçiliginiň anyk bir adamyň saglygyna, daýhan birleşiginiň ykdysadyýetine we umuman, serhetüsti derýa howdanynyň agroekologik durnuklylygyna nähili zarba urýandygyny aýdyň görkezýär.

Bellemeli ýeri, bu çekişmelere dürli edaralaryň hünärmenleri goşuldylar: guraklyk şertlerinde keselleriň öňüni alşyny ara alyp maslahatlaşan lukmanlardan başlap, damjalaýyn suwaryşyň we topragy goramagyň innowasion usullarynyň netijeliligine baha beren agrar hünärmenlerine çenli bar. «Maldar» maldarçylyk hojalygynyň tejribesi, ýagny ol ýerde mallary suwarmak üçin gün energiýasy bilen işleýän suw nasoslarynyň eýýäm üstünlikli ulanylmagy, ýerli fermerlere ekologizasiýanyň diňe bir döwrüň talaby däl-de, eýsem hojalygy saklap galmagyň işleýän guralydygyny subut etdi.

  Sebit sessiýalarynyň iň görkezme elementi pudagara özara arkalaşykly hereket etmegiň modelleşdirilmegi boldy. Howa töwekgelçilikleri köplenç suw bilen baglanyşykly tebigy betbagtçylyklaryň wehimleri bilen utgaşýar we bu ýerde hereketleriň doly utgaşyklygy zerurdyr. Mary welaýatynda bellenilen ssenarilere garşy çäreleri işläp taýýarlamak üçin häkimlikleriň işgärleri, Oba hojalyk ministrliginiň we Bilim ministrliginiň hünärmenleri, Zenanlar birleşiginiň, Ýaşlar guramasynyň, Tebigaty goramak jemgyýetiniň hem-de Türkmenistanyň Körler we kerler jemgyýetiniň wekilleri, Türkmenistanyň IIM-niň ýangyna garşy gullugynyň işgärleri, şeýle hem ýurduň Goranmak ministrliginiň Raýat goranyşy we halas ediş işleri baş müdirliginiň halas edijileri bir tegelek stoluň başyna ýygnandylar.

  Gidrotehniki desgalara jogap berýänler bilen mekdeplerde we kärhanalarda işleýänler bitewi maglumat meýdanynda jemlenende, hakyky jemgyýetçilik durnuklylygy kemala gelýär. Öňümizdäki Aşgabat tegelek stoly, bu toplanan baý we ygtybarly ýerli tejribäni uzak möhletleýin strategik hyzmatdaşlyk derejesine götermegi we ýerli netijeleri howa töwekgelçiliklerini dolandyrmagyň ygtybarly serhetüsti ulgamyna öwürmegi maksat edinýär.

Gülnabat JUMAMYRADOWA 

Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli instituty