Amyderýa goraghanasy: ýaşlaryň ekologiýa mekdebi
20 Türkmenistanda daşky gurşawy goramak we tebigy baýlyklary rejeli peýdalanmak döwlet syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. Bu ugurda alnyp barylýan işler diňe bir tebigaty goramak bilen çäklenmän, eýsem ýaş nesilde ekologiki medeniýeti we jogapkärçiligi kemala getirmäge hem gönükdirilýär.
Şeýle başlangyçlaryň biri hökmünde Lebap welaýatynda ýerleşýän Amyderýa döwlet tebigy goraghanasynda ekologiki lager guraldy. Bu çäre Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak ministrligi tarapyndan BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň (UNDP)/GEF Aral taslamasy we «Ýaş tebigatçy» jemgyýetçilik birleşmesi bilen hyzmatdaşlykda amala aşyryldy.
Täsin tebigaty bilen tapawutlanýan Amyderýa goraghanasy ýurduň iň möhüm goragly ýerleriniň biridir. Nargiz, Gabakly we Görelde meýdançalaryny öz içine alýan bu künjek diňe bir biodürlüligi goramak bilen çäklenmän, eýsem ylmy-barlag işleri üçin hem giň mümkinçilikleri döredýär.
Amyderýa jülgesi guşlaryň möhüm göç ýoludyr. Bu ýerde ýüzlerçe guş görnüşleri, şol sanda seýrek duş gelýän burumly pelikan we gara leylek ýaly guşlar ýaşaýar. Şeýle hem tugai tokaýlary Buhara suguny ýaly gymmatly haýwanlaryň esasy mesgenidir. Bu baýlyk ýaş nesliň üns merkezinde bolmalydyr.
Ekologiki lageriň maksatnamasy baý we köpugurly boldy. Ol goraghananyň häzirki zaman Resurs merkezinde geçirilen duşuşyklar bilen başlady. Bu ýerde ýaşlar ekologiki meseleler boýunça pikir alyşyp, daşky gurşawa adam täsiriniň netijelerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Soňra gatnaşyjylar tebigat bilen gönüden-göni tanyşmak mümkinçiligine eýe boldular. Woler toplumynda we muzeýde olar seýrek haýwanlar we ösümlikler bilen tanyşdylar. Saksaul we turanga ýaly ösümlikleriň tebigy deňagramlylygy saklamakdaky ähmiýeti aýratyn nygtaldy.
Lageriň iň gyzykly bölekleriniň biri meýdan sapaklary boldy. Gabakly meýdançasynda ýaşlar häzirki zaman SMART sanly gözegçilik ulgamyny özleşdirdiler. Olar smartfonlaryň kömegi bilen maglumat ýygnap, hakyky ekologiki gözleg işlerine gatnaşdylar.
Şeýle hem gatnaşyjylar fotoduzaklary gurnamagy we ulanmagy öwrendiler. Ilkinji düşürilen suratlar ýaşlarda uly täsir galdyrdy — olar goraghananyň ýaşaýjylaryny öz gözleri bilen görmäge mümkinçilik berdi.
Howpsuzlyk meseleleri hem ünsden düşmedi. Hünärmenleriň ýolbaşçylygynda ýaşlar howpsuz ot ýakmak we ýangynlaryň öňüni almak boýunça möhüm endikleri ele aldylar. Bu bolsa aýratyn-da tugai tokaýlaryny goramakda uly ähmiýete eýedir.
Bu ekologiki lager ýaşlaryň tebigata bolan garaýşyny düýpli üýtgetdi diýip bolar. Gatnaşyjylar diňe bir bilim almak bilen çäklenmän, eýsem tebigaty goramagyň möhümdigine hem çuňňur düşündiler.
Şeýle taslamalar Türkmenistanyň ýaşlarynyň ekologiki taýdan sowatly, jogapkärli we işjeň nesil bolup kemala gelýändigini görkezýär. Amyderýa goraghanasy bolsa diňe bir tebigatyň däl, eýsem ýaşlaryň hem geljeginiň goragçysy hökmünde çykyş edýär.
